Αγχώδης Διαταραχή: Αιτίες, συμπτώματα και τρόποι αντιμετώπισης

Συμπτώματα

• Επίμονη ανησυχία ή άγχος για μια σειρά παραγόντων, σε βαθμό αρκετά δυσανάλογο με τον αντίκτυπο των καταστάσεων και γεγονότων που συμβαίνουν

• Υπερβολική σκέψη και ανάλυση για εύρεση λύσεων για όλα τα χειρότερα πιθανά σενάρια που μπορεί να συμβούν

• Αντίληψη γεγονότων και καταστάσεων ως απειλή, ακόμη και αν δεν είναι

• Δυσκολία στη διαχείριση της αβεβαιότητας

• Αναποφασιστικότητα και φόβος λήψης λάθος αποφάσεων

• Αδυναμία χαλάρωσης, αίσθημα διαρκούς ανησυχίας και μόνιμης ταραχής

• Δυσκολία στη συγκέντρωση

Υπάρχουν και μερικά σωματικά συμπτώματα αυτής της διαταραχής και περιλαμβάνουν:

• Κόπωση

• Προβλήματα με τον ύπνο

• Ένταση ή πόνος στους μύες

• Τρέμουλο στο σώμα

• Νευρικότητα

• Έντονος ιδρώτας

• Ναυτίες, διάρροιες ή σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου

• Ευερεθιστότητα

Συμπτώματα σε παιδιά και εφήβους

Τα παιδιά και οι έφηβοι με αγχώδη διαταραχή μπορεί να έχουν παρόμοια συμπτώματα με τους ενήλικες. Όμως, εμφανίζουν μερικά ακόμη συμπτώματα, όπως:

• Ανησυχία για την απόδοση στο σχολείο και τις εξωσχολικές δραστηριότητες

• Ανησυχία για την ασφάλεια των μελών της οικογένειας

• Έντονη επιθυμία να είναι πάντοτε στην ώρα τους

• Φόβο για σεισμούς, πόλεμο και άλλα καταστροφικά γεγονότα

• Λειτουργία του εγκεφάλου: Υπάρχουν διαφορές στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός διαχειρίζεται την ανησυχία και το άγχος.

• Γενετικοί παράγοντες: Η αγχώδης διαταραχή εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα που έχουν οικογενειακό ιστορικό. Οι γενετικές διαφορές επηρεάζουν σημαντικούς νευροδιαβιβαστές, όπως η σεροτονίνη, η ντοπαμίνη και το GABA.

• Δύσκολες ή τραυματικές εμπειρίες: Δύσκολες ή τραυματικές εμπειρίες, καθώς και παρατεταμένες περίοδοι άγχους, μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται και διαχειρίζεται τις καθημερινές καταστάσεις.

Η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή μπορεί να εμφανιστεί τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες. Συνήθως ξεκινά στην παιδική ή εφηβική ηλικία, ωστόσο είναι πιθανό να εκδηλωθεί σε οποιαδήποτε φάση της ζωής. Ορισμένοι παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισής της είναι οι εξής:

• Ύπαρξη συγγενικού προσώπου με αγχώδη διαταραχή

• Τραυματικά γεγονότα ή έντονο στρες

• Κακοποίηση κατά την παιδική ηλικία

• Ύπαρξη άλλων ψυχικών διαταραχών, όπως κρίσεις πανικού, κατάθλιψη ή φοβίες

• Κάποιο χρόνιο νόσημα

• Συχνή χρήση ουσιών, όπως καπνός, αλκοόλ ή μαριχουάνα

Η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή μπορεί να εμφανιστεί μαζί με άλλες παθήσεις, όπως η κατάθλιψη ή η χρήση ουσιών. Μια αρκετά συχνή επιπλοκή που εμφανίζει είναι οι έντονες αλλαγές στη διάθεση ή τη συμπεριφορά και τα επίπεδα ενέργειας.

Ακόμη, η διαταραχή αυτή ανεβάζει τον κίνδυνο αυτοκαταστροφικών τάσεων ή των αυτοκτονικών σκέψεων (αυτοκτονικού ιδεασμού). Σε περίπτωση που βρεθείτε εσείς, είτε κάποιο κοντινό σας πρόσωπο, μη διστάσετε να ζητήσετε βοήθεια από κάποιον ειδικό.

Η διάγνωση της Γενικευμένης Αγχώδους Διαταραχής βασίζεται στην κλινική αξιολόγηση της έντασης και της διάρκειας του άγχους, καθώς και στο πώς αυτό επηρεάζει τις καθημερινές δραστηριότητες του ατόμου. Ο ειδικός ψυχικής υγείας εξετάζει το ιατρικό ιστορικό για να διαπιστώσει αν η ανησυχία επικεντρώνεται σε συγκεκριμένα θέματα (π.χ. κοινωνικές καταστάσεις, υγεία) ή αν είναι διάχυτη και αφορά πολλαπλά ζητήματα της καθημερινότητας.

Σε πολλές περιπτώσεις, ο γιατρός αξιολογεί τη συνύπαρξη της ΓΑΔ με άλλες καταστάσεις, όπως η κατάθλιψη ή άλλες αγχώδεις διαταραχές, καθώς συχνά εμφανίζονται μαζί.

Για να τεθεί διάγνωση Γενικευμένης Αγχώδους Διαταραχής σύμφωνα με το DSM-5, (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition) το κορυφαίο διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο ψυχικών διαταραχών, που εκδόθηκε από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία το 2013, τα συμπτώματα θα πρέπει να:

• Χαρακτηρίζονται από υπερβολικό άγχος και ανησυχία για έναν αριθμό γεγονότων ή δραστηριοτήτων (όπως η εργασία ή η σχολική επίδοση).

• Είναι δύσκολο να ελεγχθούν από το άτομο, προκαλώντας του έντονη δυσφορία.

• Διαρκούν τις περισσότερες ημέρες για μια περίοδο τουλάχιστον έξι μηνών.

• Συνοδεύονται από τουλάχιστον 3 από τα 6 ακόλουθα συμπτώματα (για τα παιδιά απαιτείται μόνο 1):

  1. Νευρικότητα ή αίσθημα υπερέντασης.

  2. Εύκολη κόπωση.

  3. Δυσκολία στη συγκέντρωση ή αίσθημα ότι "το μυαλό αδειάζει".

  4. Ευερεθιστότητα.

  5. Μυϊκή τάση.

  6. Διαταραχές ύπνου.

Παράλληλα, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει ιατρικές εξετάσεις, όπως έλεγχο της λειτουργίας του θυρεοειδούς ή των επιπέδων βιταμινών, ώστε να αποκλειστούν οργανικοί παράγοντες ή η επίδραση ουσιών (π.χ. υπερβολική καφεΐνη, φάρμακα) που θα μπορούσαν να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα άγχους.

Ψυχοθεραπεία

Η ψυχοθεραπεία βοηθά το άτομο να κατανοήσει καλύτερα τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά του. Πραγματοποιείται με τη βοήθεια ενός εξειδικευμένου επαγγελματία ψυχικής υγείας, σε ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον. Μέσα από τη διαδικασία αυτή, το άτομο μπορεί να:

• Αναγνωρίσει τα μοτίβα σκέψης που του προκαλούν άγχος

• Κατανοήσει καλύτερα τις αντιδράσεις του

• Αποκτήσει πρακτικές τεχνικές για τη διαχείριση της καθημερινότητας

Μία από τις πιο αποτελεσματικές μορφές θεραπείας είναι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT). Η προσέγγιση αυτή βοηθά στον εντοπισμό και την αλλαγή αρνητικών σκέψεων που ενισχύουν το άγχος και επηρεάζουν τη συμπεριφορά. Με την πάροδο του χρόνου, μπορεί να συμβάλλει στη μείωση της υπερβολικής ανησυχίας και στην ανάπτυξη πιο υγιών τρόπων αντιμετώπισης των δυσκολιών.

Φαρμακευτική αγωγή

Σε αρκετές περιπτώσεις, η φαρμακευτική αγωγή αποτελεί μέρος της θεραπείας, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα είναι έντονα ή επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα. Ορισμένες από τις πιο συχνές κατηγορίες φαρμάκων είναι:

• Εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs), όπως η εσιταλοπράμη, η παροξετίνη και η σερτραλίνη

• Αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης-νοραδρεναλίνης (SNRIs), όπως η ντουλοξετίνη και η βενλαφαξίνη

• Βενζοδιαζεπίνες (συνήθως για βραχυχρόνια χρήση)

• Βουσπιρόνη

Σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει η επιθυμητή ανταπόκριση, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει και άλλες επιλογές, όπως:

• Τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά (π.χ. αμιτριπτυλίνη)

• Αντιψυχωσικά δεύτερης γενιάς

• Βαλπροϊκό οξύ

Η επιλογή της κατάλληλης αγωγής γίνεται πάντα από εξειδικευμένο επαγγελματία και προσαρμόζεται στις ανάγκες του κάθε ατόμου.

Υιοθέτηση υγιεινού τρόπου ζωής

Οι καθημερινές συνήθειες μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τα επίπεδα άγχους. Μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα είναι δυνατό να βοηθήσουν στη βελτίωση της ψυχικής ισορροπίας και της συνολικής ευεξίας. Ορισμένες πρακτικές που μπορούν να βοηθήσουν είναι:

• Τακτική σωματική άσκηση

• Ισορροπημένη διατροφή

• Επαρκής και ποιοτικός ύπνος

• Περιορισμός της κατανάλωσης καφεΐνης και αλκοόλ

• Αποφυγή χρήσης ουσιών

• Τεχνικές χαλάρωσης, όπως αναπνοές ή διαλογισμός

Η υιοθέτηση αυτών των συνηθειών δεν αντικαθιστά τη θεραπεία, μπορεί όμως να λειτουργήσει υποστηρικτικά και να βοηθήσει το άτομο να διαχειρίζεται πιο αποτελεσματικά το άγχος στην καθημερινότητά του.

• American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). Arlington, VA: American Psychiatric Association.

• National Institute of Mental Health. (2023). Generalized Anxiety Disorder. https://www.nimh.nih.gov/health/topics/generalized-anxiety-disorder-gad

• Craske, M. G., Stein, M. B., Eley, T. C., Milad, M. R., Holmes, A., Rapee, R. M., & Wittchen, H.-U. (2017). Anxiety disorders. Nature Reviews Disease Primers, 3, 17024. https://doi.org/10.1038/nrdp.2017.24

• Bandelow, B., Michaelis, S., & Wedekind, D. (2017). Treatment of anxiety disorders. Dialogues in Clinical Neuroscience, 19(2), 93–107. https://doi.org/10.31887/DCNS.2017.19.2/bbandelow

• Mayo Clinic. (2023). Generalized anxiety disorder (GAD) – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/generalized-anxiety-disorder/symptoms-causes

“Για χρόνια πίστευα ότι ήμουν απλώς ένας "ανήσυχος" άνθρωπος, μέχρι που η καθημερινή μου ζωή έγινε ένα αδιάκοπο κυνήγι καταστροφικών σεναρίων. Ζω με τη Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή (ΓΑΔ), που σημαίνει ότι το μυαλό μου βρίσκεται σε μια μόνιμη κατάσταση "κόκκινου συναγερμού" για το παραμικρό, από την απόδοσή μου στη δουλειά μέχρι την ασφάλεια των δικών μου. Αυτό το διάχυτο άγχος δεν μένει μόνο στις σκέψεις μου. Μεταφράζεται σε μια εξαντλητική μυϊκή τάση, επίμονους πονοκεφάλους και μια αϋπνία που με αφήνει να παλεύω με την κόπωση κάθε πρωί, νιώθοντας ότι ακόμα και η πιο απλή απόφαση είναι βουνό.

Η διάγνωση με βοήθησε να καταλάβω ότι αυτή η διαρκής υπερένταση και η δυσκολία μου να χαλαρώσω δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα, αλλά μια διαταραχή που επηρεάζει τον τρόπο που ο εγκέφαλός μου επεξεργάζεται την απειλή. Σήμερα, μέσα από τη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) και, τη φαρμακευτική αγωγή, μαθαίνω να αναγνωρίζω τα μοτίβα της ανησυχίας μου και να βάζω όρια στον φόβο της αβεβαιότητας. Η ΓΑΔ μπορεί να κάνει τον κόσμο να μοιάζει με ένα μόνιμα επικίνδυνο μέρος, αλλά πλέον αποκτώ τα εργαλεία για να βρίσκω την ηρεμία μου μέσα στο θόρυβο.”