Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (PTSD)

Τα τυπικά συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Αναβίωση (Intrusion): Εισβολή αναμνήσεων, αναδρομές (flashbacks), εφιάλτες και έντονη δυσφορία σε οτιδήποτε θυμίζει το τραύμα.

• Αποφυγή: Προσπάθεια αποφυγής σκέψεων, συναισθημάτων ή καταστάσεων που σχετίζονται με το γεγονός.

• Αρνητικές αλλαγές σε σκέψη και διάθεση: Αρνητικές πεποιθήσεις για τον εαυτό ή τον κόσμο, αισθήματα ενοχής ή ντροπής, συναισθηματικό μούδιασμα και δυσκολία ανάκλησης πτυχών του τραύματος.

• Υπερδιέγερση και αντιδραστικότητα: Ευερεθιστότητα, υπερεπαγρύπνηση, διαταραχές ύπνου, προβλήματα συγκέντρωσης και έντονη αντίδραση στον αιφνιδιασμό.

• Αποσύνδεση: Σε ορισμένες περιπτώσεις, το άτομο μπορεί να βιώνει αποστασιοποίηση από την πραγματικότητα ή τον εαυτό του.

Το PTSD αναπτύσσεται μέσα από έναν συνδυασμό της έκθεσης στο τραύμα και παραγόντων ευαλωτότητας:

• Νευροβιολογία: Δυσλειτουργία στα κυκλώματα της αμυγδαλής, του προμετωπιαίου φλοιού και του ιπποκάμπου, καθώς και ανωμαλίες στο σύστημα απόκρισης στο στρες.

• Παράγοντες κινδύνου: Προηγούμενα τραύματα, η σοβαρότητα του γεγονότος, η επαναλαμβανόμενη έκθεση και η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης.

Η διαταραχή μπορεί να διαταράξει τις καθημερινές δραστηριότητες (εργασία, ύπνο, ταξίδια), καθώς το άτομο αισθάνεται διαρκώς σε επιφυλακή. Οι σχέσεις συχνά υποφέρουν επειδή οι επιζώντες μπορεί να φαίνονται απόμακροι, ευερέθιστοι ή ψυχροί. Η δυσκολία στην εμπιστοσύνη και η αποφυγή της οικειότητας μπορούν να οδηγήσουν σε κοινωνική απόσυρση και απομόνωση από την οικογενειακή ζωή.

Το PTSD συνοδεύεται συχνά από σοβαρές επιπλοκές:

• Συννοσηρότητα: Υψηλά ποσοστά κατάθλιψης, άλλων αγχωδών διαταραχών και χρήσης ουσιών.

• Υγεία και Λειτουργικότητα: Αυξημένος κίνδυνος αυτοκτονικότητας, χρόνια αναπηρία, προβλήματα ύπνου και χειρότερη σωματική υγεία.

• Κοινωνικές επιπτώσεις: Κοινωνική απομόνωση και δυσκολίες στη διατήρηση εργασίας, που μπορεί να επιδεινώσουν την πορεία της ανάρρωσης αν η θεραπεία καθυστερήσει.

Για να τεθεί η διάγνωση, το άτομο πρέπει να έχει εκτεθεί σε ένα τραυματικό γεγονός και να παρουσιάζει συμπτώματα από τις εξής τέσσερις κατηγορίες:

1. Εκθεση σε Τραύμα: Άμεση εμπειρία, παρακολούθηση του γεγονότος καθώς συνέβαινε σε άλλους, ή μάθηση ότι το γεγονός συνέβη σε ένα στενό συγγενή ή φίλο.

2. Συμπτώματα Αναβίωσης (Τουλάχιστον 1): Ενοχλητικές αναμνήσεις, εφιάλτες ή έντονες σωματικές αντιδράσεις (π.χ. ταχυπαλμία) σε ερεθίσματα που θυμίζουν το τραύμα.

3. Συμπτώματα Αποφυγής (Τουλάχιστον 1): Αποφυγή σκέψεων, συναισθημάτων ή εξωτερικών υπενθυμίσεων (μέρη, άνθρωποι, αντικείμενα) που σχετίζονται με το συμβάν.

4. Αρνητικές Αλλαγές στη Γνωστική Λειτουργία και τη Διάθεση (Τουλάχιστον 2): Αδυναμία ανάκλησης σημαντικών πτυχών του τραύματος, επίμονη αρνητική εικόνα για τον εαυτό, αποξένωση από τους άλλους ή αδυναμία βίωσης θετικών συναισθημάτων.

5. Υπερδιέγερση και Αντιδραστικότητα (Τουλάχιστον 2): Ευερεθιστότητα, υπερεπαγρύπνηση (μόνιμο αίσθημα κινδύνου), έντονη αντίδραση στον αιφνιδιασμό ή προβλήματα ύπνου.

• Ψυχοθεραπεία εστιασμένη στο τραύμα: Θεωρείται η πρώτη γραμμή αντιμετώπισης, με μεθόδους όπως η Παρατεταμένη Έκθεση (Prolonged Exposure) και η Γνωσιακή Θεραπεία Επεξεργασίας (CPT).

• Φαρμακοθεραπεία: Αντικαταθλιπτικά (όπως SSRIs) μπορούν να βοηθήσουν, ειδικά όταν η ψυχοθεραπεία δεν επαρκεί ή τα συμπτώματα επιμένουν.

• Εξειδικευμένη παρέμβαση: Μπορεί να χρειαστεί στοχευμένη θεραπεία για τους εφιάλτες ή την αϋπνία.

• Qassem, T., Aly-ElGabry, D., Alzarouni, A., Abdel-Aziz, K., & Arnone, D. (2020). Psychiatric Co-Morbidities in Post-Traumatic Stress Disorder: Detailed Findings from the Adult Psychiatric Morbidity Survey in the English Population. Psychiatric Quarterly, 92(1), 321–330. https://doi.org/10.1007/s11126-020-09797-4

• Sherin, J. E., & Nemeroff, C. B. (2011). Post-traumatic stress disorder: the neurobiological impact of psychological trauma. Dialogues in Clinical Neuroscience, 13(3), 263–278. https://doi.org/10.31887/dcns.2011.13.2/jsherin

• Toledo, F., & Carson, F. (2022). Neurobiological features of posttraumatic stress disorder (PTSD) and their role in understanding adaptive behavior and stress resilience. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(16), 10258. https://doi.org/10.3390/ijerph191610258

• Treatment, C. F. S. A. (n.d.). Exhibit 1.3-4, DSM-5 Diagnostic Criteria for PTSD - Trauma-Informed Care in Behavioral Health Services - NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK207191/box/part1_ch3.box16/

«Πέρασαν μήνες από το ατύχημα, αλλά για μένα συμβαίνει κάθε βράδυ. Ένας ξαφνικός θόρυβος στον δρόμο αρκεί για να νιώσω την καρδιά μου να σπάει και να ιδρώσω, σαν να βρίσκομαι πάλι εκεί. Απέφευγα να οδηγώ, απέφευγα τις συζητήσεις, ακόμα και τη γυναίκα μου, ένιωθα ότι αν την άφηνα να με πλησιάσει, θα κατέρρεα. Ζούσα σε μια διαρκή επιφυλακή, περιμένοντας το επόμενο κακό. Η θεραπεία με βοήθησε να "εκπαιδεύσω" ξανά το μυαλό μου να καταλάβει ότι το τραύμα ανήκει στο παρελθόν. Σήμερα, αν και οι μνήμες υπάρχουν, δεν έχουν πια τη δύναμη να σταματήσουν τη ζωή μου».