Διπολική Διαταραχή: Συμπτώματα, αιτίες και θεραπεία

Τα συμπτώματα χωρίζονται στις δύο κύριες φάσεις της διαταραχής:

• Μανιακό επεισόδιο: Αυξημένη ενεργητικότητα, μειωμένη ανάγκη για ύπνο, υπερβολική αυτοπεποίθηση, γρήγορη ομιλία (λογόρροια), παρορμητικότητα και συμμετοχή σε δραστηριότητες υψηλού ρίσκου (π.χ. αλόγιστες σπατάλες).

• Καταθλιπτικό επεισόδιο: Επίμονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες (ανηδονία), κόπωση, διαταραχές ύπνου και όρεξης, δυσκολία στη συγκέντρωση και, σε σοβαρές περιπτώσεις, αυτοκτονικός ιδεασμός.

Η ακριβής αιτιολογία της διπολικής διαταραχής παραμένει αντικείμενο έρευνας, ωστόσο θεωρείται αποτέλεσμα συνδυασμού παραγόντων, όπως:

• Γενετική: Υπάρχει ισχυρή κληρονομική προδιάθεση (το ρίσκο αυξάνεται σημαντικά αν υπάρχει συγγενής πρώτου βαθμού).

• Βιολογικές διαφορές: Ανισορροπίες σε νευροδιαβιβαστές όπως η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη.

• Περιβαλλοντικοί παράγοντες: Έντονο στρες, τραυματικά γεγονότα ζωής ή κατάχρηση ουσιών μπορούν να πυροδοτήσουν το πρώτο επεισόδιο.

Η διπολική διαταραχή επηρεάζει οριζόντια τη ζωή του ασθενή:

• Σχέσεις: Οι απότομες αλλαγές συμπεριφοράς μπορεί να προκαλέσουν παρεξηγήσεις και συγκρούσεις με την οικογένεια και τους συντρόφους.

• Εργασία: Η αστάθεια στην ενέργεια δυσκολεύει τη διατήρηση ενός σταθερού προγράμματος.

• Υγεία: Συχνά συνυπάρχει με αγχώδεις διαταραχές ή προβλήματα χρήσης ουσιών ως προσπάθεια "αυτοθεραπείας".

Η διάγνωση της Διπολικής Διαταραχής αποτελεί μια σύνθετη διαδικασία που βασίζεται στην προσεκτική κλινική αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας (ψυχίατρο), καθώς δεν υφίσταται κάποια εργαστηριακή εξέταση που να την επιβεβαιώνει άμεσα. Ο ειδικός συλλέγει αναλυτικές πληροφορίες για το ιστορικό των εναλλαγών της διάθεσης, τα επίπεδα ενέργειας και τα μοτίβα ύπνου, ενώ συχνά ζητείται η συμβολή της οικογένειας για να προσδιοριστεί η διάρκεια και η ένταση των επεισοδίων.

Για να τεθεί η διάγνωση σύμφωνα με το DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision), οι απαιτήσεις διαφέρουν ανάλογα με τον τύπο της διαταραχής:

• Διπολική Ι: Απαιτείται η εκδήλωση τουλάχιστον ενός μανιακού επεισοδίου που διαρκεί τουλάχιστον μία εβδομάδα και είναι τόσο έντονο που προκαλεί σοβαρή έκπτωση στη λειτουργικότητα ή απαιτεί νοσηλεία.

• Διπολική ΙΙ: Απαιτείται η παρουσία τουλάχιστον ενός υπομανιακού επεισοδίου (διάρκειας τουλάχιστον 4 ημερών) ΚΑΙ τουλάχιστον ενός μείζονος καταθλιπτικού επεισοδίου.

• Λειτουργικότητα: Οι διακυμάνσεις της διάθεσης πρέπει να αντιπροσωπεύουν μια σαφή αλλαγή από τη συνηθισμένη συμπεριφορά του ατόμου και να μην εξηγούνται καλύτερα από άλλη ψυχική διαταραχή.

Παράλληλα, ο γιατρός διενεργεί διαφορική διάγνωση για να αποκλείσει σωματικές παθήσεις (όπως προβλήματα στον θυρεοειδή), επιδράσεις ουσιών ή φαρμάκων, καθώς και άλλες ψυχιατρικές καταστάσεις (όπως η ΔΕΠΥ ή η Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας), οι οποίες μπορεί να παρουσιάζουν παρόμοια συμπτώματα παρορμητικότητας ή έντονης συναισθηματικής αστάθειας.

Η διαχείριση είναι δια βίου και περιλαμβάνει:

• Φαρμακευτική αγωγή: Σταθεροποιητές διάθεσης (π.χ. λίθιο), αντιψυχωσικά και ορισμένες φορές αντικαταθλιπτικά.

• Ψυχοθεραπεία: Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) και η Ψυχοεκπαίδευση βοηθούν τον ασθενή να αναγνωρίζει τα προειδοποιητικά σημάδια μιας υποτροπής.

• Association, A. P. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. In American Psychiatric Association Publishing eBooks. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787

• Jain, A., & Mitra, P. (2023, February 20). Bipolar disorder. StatPearls - NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK558998/

• Singh, B., Swartz, H. A., Cuellar-Barboza, A. B., Schaffer, A., Kato, T., Dols, A., Sperry, S. H., Vassilev, A. B., Burdick, K. E., & Frye, M. A. (2025). Bipolar disorder. The Lancet, 406(10506), 963–978. https://doi.org/10.1016/s0140-6736(25)01140-7

Για χρόνια, νόμιζα ότι απλώς ήμουν ένας άνθρωπος με 'πάθος'. Όταν ήμουν στις 'πάνω' μου, ένιωθα αήττητος. Έκλεινα συμφωνίες, δεν κοιμόμουν για μέρες και ένιωθα ότι ο κόσμος μου ανήκει. Μετά, ερχόταν η πτώση. Μια σκοτεινή τρύπα όπου ακόμα και το να πλύνω τα δόντια μου φάνταζε άθλος.

Η διάγνωση ήταν σοκ, αλλά ταυτόχρονα και ανακούφιση. Κατάλαβα ότι δεν έφταιγα εγώ, αλλά μια χημική ανισορροπία. Σήμερα, με τη σωστή θεραπεία και τη στήριξη της οικογένειάς μου, έχω βρει τη δική μου 'μέση οδό'. Η διπολική διαταραχή είναι μέρος της ζωής μου, αλλά δεν ορίζει πια ποιος είμαι.