Νευρική Ανορεξία: Αίτια, Συμπτώματα και Αντιμετώπιση

Συμπτώματα

Τα βασικά χαρακτηριστικά και οι συμπεριφορές της Νευρικής Ανορεξίας περιλαμβάνουν:

• Δραματική απώλεια βάρους ή αδυναμία επίτευξης της αναμενόμενης ανάπτυξης στα παιδιά.

• Έντονη ενασχόληση με τις θερμίδες, τα λιπαρά και τη σύσταση των τροφίμων.

• Άρνηση κατανάλωσης ορισμένων κατηγοριών τροφής (π.χ. υδατάνθρακες).

• Τελετουργίες γύρω από το φαγητό (π.χ. κόψιμο της τροφής σε πολύ μικρά κομμάτια, υπερβολικό μάσημα).

• Συστηματική αποφυγή γευμάτων με δικαιολογίες (πχ “έφαγα ήδη”, “δεν πεινάω”).

• Υπερβολική άσκηση με στόχο την “καύση” θερμίδων, ανεξαρτήτως καιρικών συνθηκών ή κούρασης.

• Χρήση φαρδιών ρούχων για να καλυφθεί η απώλεια βάρους.

• Κοινωνική απόσυρση, ειδικά από εκδηλώσεις που περιλαμβάνουν φαγητό.

Αιτίες

Η αιτιολογία της νευρικής ανορεξίας είναι πολυπαραγοντική:

• Βιολογικοί παράγοντες: Γενετική προδιάθεση και αλλαγές στη χημεία του εγκεφάλου (όπως στη σεροτονίνη) που επηρεάζουν τη ρύθμιση της όρεξης και της διάθεσης.

• Ψυχολογικοί παράγοντες: Χαρακτηριστικά όπως ο τελειοθηρισμός (perfectionism), η χαμηλή αυτοεκτίμηση και η ανάγκη για απόλυτο έλεγχο.

• Περιβαλλοντικοί/Κοινωνικοί παράγοντες: Πολιτισμικά πρότυπα που εξιδανικεύουν την αδυναμία, καθώς και πιέσεις από το οικογενειακό ή φιλικό περιβάλλον σχετικά με την εμφάνιση.

Παράγοντες κινδύνου

• Οικογενειακό ιστορικό διαταραχών πρόσληψης τροφής.

• Ιστορικό αγχωδών διαταραχών ή κατάθλιψης.

• Συμμετοχή σε δραστηριότητες που δίνουν έμφαση στο βάρος (π.χ. μπαλέτο, πρωταθλητισμός).

• Ιστορικό αυστηρής δίαιτας που “πυροδοτεί” το μοτίβο περιορισμού.

Επιπλοκές

Η νευρική ανορεξία μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα σε κάθε οργανικό σύστημα:

• Καρδιαγγειακές βλάβες: Βραδυκαρδία, υπόταση και κίνδυνος καρδιακής ανεπάρκειας.

• Ορμονικές διαταραχές: Αμηνόρροια (διακοπή περιόδου) και κίνδυνος υπογονιμότητας.

• Σκελετικά προβλήματα: Οστεοπενία ή οστεοπόρωση λόγω έλλειψης ασβεστίου.

• Γαστρεντερολογικές επιπλοκές: Δυσκοιλιότητα και πόνος στην κοιλιακή χώρα.

• Ψυχικές επιπλοκές: Κατάθλιψη, άγχος, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD) και αυξημένος κίνδυνος αυτοκτονικού ιδεασμού.

Διάγνωση

Σύμφωνα με το DSM-5, (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition) το κορυφαίο διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο ψυχικών διαταραχών, που εκδόθηκε από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία το 2013, για τη διάγνωση της Νευρικής Ανορεξίας πρέπει να πληρούνται τα εξής τρία κριτήρια:

• Περιορισμός της ενεργειακής πρόσληψης σε σχέση με τις ανάγκες, που οδηγεί σε σημαντικά χαμηλό σωματικό βάρος.

• Έντονος φόβος για την πρόσληψη βάρους ή την πάχυνση, ή επίμονη συμπεριφορά που παρεμποδίζει την αύξηση βάρους.

• Διαταραχή του τρόπου βίωσης του βάρους ή του σχήματος του σώματος, υπερβολική επίδραση του βάρους στην αυτοαξιολόγηση ή επίμονη έλλειψη αναγνώρισης της σοβαρότητας του χαμηλού βάρους.

Τύποι Ανορεξίας

Το DSM-5 διακρίνει δύο τύπους Νευρικής Ανορεξίας:

• Περιοριστικός τύπος: Απώλεια βάρους μέσω δίαιτας, νηστείας ή/και υπερβολικής άσκησης.

• Τύπος υπερφαγίας/εκκένωσης: Το άτομο παρουσιάζει επεισόδια υπερφαγίας ή συμπεριφορές εκκένωσης (π.χ. αυτοπροκαλούμενος εμετός, χρήση υπακτικών).

Αντιμετώπιση

Η θεραπεία είναι διεπιστημονική και περιλαμβάνει ψυχολόγους, διαιτολόγους και γιατρούς.

Ψυχοθεραπεία

• Οικογενειοκεντρική Θεραπεία (FBT - Maudsley Approach): Θεωρείται η πρώτη γραμμή θεραπείας για εφήβους, εμπλέκοντας τους γονείς στη διαδικασία επανασίτισης.

• Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT-E): Εστιάζει στην τροποποίηση των δυσλειτουργικών πεποιθήσεων για το φαγητό και το σώμα.

• Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (ACT): Βοηθά το άτομο να αποσυνδέσει την αξία του από την εξωτερική εμφάνιση.

Ιατρική και Διατροφική Παρακολούθηση

• Επανασίτιση: Σταδιακή αποκατάσταση του βάρους υπό στενή επίβλεψη για την αποφυγή του "refeeding syndrome".

• Νοσηλεία: Απαραίτητη σε περιπτώσεις σοβαρού υποσιτισμού ή ιατρικής αστάθειας.

Πρακτικοί τρόποι διαχείρισης στην καθημερινότητα

Αν και η διαταραχή απαιτεί επαγγελματική υποστήριξη, ορισμένες πρακτικές μπορούν να βοηθήσουν:

• Αποχή από το ζύγισμα και τον έλεγχο του σώματος στον καθρέφτη (body checking).

• Περιορισμός της έκθεσης σε social media που προωθούν μη ρεαλιστικά πρότυπα ομορφιάς.

• Δημιουργία ενός δομημένου πλάνου γευμάτων σε συνεργασία με ειδικό.

• Εξάσκηση στην ενσυνειδητότητα (mindfulness) για τη μείωση του άγχους κατά τη διάρκεια του γεύματος.

• Εστίαση σε δραστηριότητες που δεν αφορούν την εμφάνιση (π.χ. τέχνη, ανάγνωση).

• Αναζήτηση υποστήριξης από άτομα που δεν εστιάζουν στο φαγητό ή την εμφάνιση.

Βιβλιογραφία

• American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR).

• Culbert, K. M., Racine, S. E., & Klump, K. L. (2015). Research Review: What we have learned about the causes of eating disorders - a synthesis of sociocultural, psychological, and biological research. Journal of Child Psychology and Psychiatry.

• Mayo Clinic. (2024). Anorexia nervosa.

• National Eating Disorders Association (NEDA). (2023). Statistics on Eating Disorders.

“Άρχισα να κάνω δίαιτα στα 16 μου, "αθώα", για να μοιάσω στα πρότυπα που έβλεπα στην οθόνη του κινητού μου. Πολύ γρήγορα όμως, οι θερμίδες έγιναν ο μόνος τρόπος να μετράω την αξία μου. Αν η ζυγαριά έδειχνε λιγότερο, ένιωθα ασφαλής. Αν έμενε ίδια, ένιωθα αποτυχημένη.

Έφτασα σε ένα σημείο που η καρδιά μου χτυπούσε τόσο αργά που φοβόμουν να κοιμηθώ. Αλλά η "φωνή" μέσα μου έλεγε "συνέχισε". Έχασα τα σχολικά μου χρόνια, τις εξόδους με τις φίλες μου, τη χαρά μου.

Η ανάρρωση ήταν η πιο δύσκολη μάχη της ζωής μου. Χρειάστηκε να αποδεχτώ ότι το σώμα μου χρειάζεται καύσιμο για να ζήσει και ότι δεν είμαι απλώς ένα νούμερο στη ζυγαριά. Σήμερα, στα 22 μου, μαθαίνω ακόμα να με αγαπάω, αλλά τουλάχιστον τώρα τρέφομαι - και σωματικά και ψυχικά.”