Σχιζοφρένεια: Αιτίες, συμπτώματα, διάγνωση και αντιμετώπιση

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα της σχιζοφρένειας χωρίζονται σε τρεις βασικές κατηγορίες:

Θετικά συμπτώματα (προσθήκη εμπειριών που δεν υπάρχουν φυσιολογικά)

• Παραληρητικές ιδέες (π.χ. πεποιθήσεις καταδίωξης ή μεγαλείου)

• Ψευδαισθήσεις (συχνότερα ακουστικές, όπως φωνές)

• Αποδιοργανωμένος λόγος (ασύνδετη σκέψη)

• Αποδιοργανωμένη ή κατατονική συμπεριφορά

Αρνητικά συμπτώματα (έλλειψη φυσιολογικών λειτουργιών)

• Μειωμένη συναισθηματική έκφραση

• Απάθεια ή έλλειψη κινήτρου

• Κοινωνική απόσυρση

• Δυσκολία στην ομιλία (φτωχός λόγος)

Γνωσιακά συμπτώματα

• Δυσκολία συγκέντρωσης

• Μειωμένη μνήμη

• Προβλήματα στη λήψη αποφάσεων

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανίζονται με διαφορετική ένταση και μορφή σε κάθε άτομο, ενώ συχνά εξελίσσονται σταδιακά.

Αιτίες

• Γενετικοί παράγοντες: Αυξημένος κίνδυνος σε άτομα με οικογενειακό ιστορικό.

• Νευρο-βιολογικοί παράγοντες: Αλλαγές στη δομή και λειτουργία του εγκεφάλου, ιδιαίτερα σε νευροδιαβιβαστές όπως η ντοπαμίνη.

• Περιβαλλοντικοί παράγοντες: Έκθεση σε στρες, τραύμα ή επιπλοκές κατά την εγκυμοσύνη.

• Χρήση ουσιών: Ιδιαίτερα κατά την εφηβεία, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης.

• Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες: Κοινωνική απομόνωση ή έντονες στρεσογόνες εμπειρίες.

Αιτίες

• Γενετικοί παράγοντες: Αυξημένος κίνδυνος σε άτομα με οικογενειακό ιστορικό.

• Νευρο-βιολογικοί παράγοντες: Αλλαγές στη δομή και λειτουργία του εγκεφάλου, ιδιαίτερα σε νευροδιαβιβαστές όπως η ντοπαμίνη.

• Περιβαλλοντικοί παράγοντες: Έκθεση σε στρες, τραύμα ή επιπλοκές κατά την εγκυμοσύνη.

• Χρήση ουσιών: Ιδιαίτερα κατά την εφηβεία, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης.

• Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες: Κοινωνική απομόνωση ή έντονες στρεσογόνες εμπειρίες.

Παράγοντες κινδύνου

• Οικογενειακό ιστορικό σχιζοφρένειας

• Επιπλοκές κατά την κύηση ή τον τοκετό

• Χρήση ψυχοδραστικών ουσιών

• Έντονο ή χρόνιο στρες

• Κοινωνική απομόνωση

• Τραυματικές εμπειρίες στην παιδική ηλικία

Επιπλοκές

Χωρίς κατάλληλη αντιμετώπιση, η σχιζοφρένεια μπορεί να οδηγήσει σε:

• Δυσκολία διατήρησης εργασίας

• Κοινωνική απομόνωση

• Κατάθλιψη ή αγχώδεις διαταραχές

• Αυξημένο κίνδυνο αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς

• Κατάχρηση ουσιών

• Προβλήματα στις διαπροσωπικές σχέσεις

Διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται στα κριτήρια του DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition) του κορυφαίου διαγνωστικού και στατιστικού εγχειριδίου ψυχικών διαταραχών, που εκδόθηκε από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία το 2013 και γίνεται από ειδικό ψυχικής υγείας.

Για να τεθεί διάγνωση σχιζοφρένειας θα πρέπει να υπάρχει παρουσία 2 ή περισσότερων βασικών συμπτωμάτων για τουλάχιστον 1 μήνα:

• Παραληρητικές ιδέες

• Ψευδαισθήσεις

• Αποδιοργανωμένος λόγος

• Αποδιοργανωμένη ή κατατονική συμπεριφορά

• Αρνητικά συμπτώματα

• Σημαντική έκπτωση στη λειτουργικότητα (εργασία, σχέσεις, αυτοφροντίδα)

• Συνολική διάρκεια διαταραχής τουλάχιστον 6 μήνες

• Αποκλεισμός άλλων διαταραχών ή οργανικών αιτίων

Συχνά πραγματοποιούνται και ιατρικές εξετάσεις για τον αποκλεισμό νευρολογικών ή άλλων παθήσεων.

Αντιμετώπιση

Η αντιμετώπιση της σχιζοφρένειας είναι μακροχρόνια και συνδυαστική.

Φαρμακευτική αγωγή

• Αντιψυχωσικά φάρμακα: Αποτελούν τη βασική θεραπεία και βοηθούν στον έλεγχο των θετικών συμπτωμάτων.

• Μπορεί να απαιτηθεί μακροχρόνια χρήση για πρόληψη υποτροπών.

Η αγωγή πρέπει πάντα να γίνεται υπό ιατρική παρακολούθηση.

Ψυχοθεραπεία

• Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT): Βοηθά το άτομο να αναγνωρίσει και να διαχειριστεί τις σκέψεις και τα συμπτώματα

• Ψυχοεκπαίδευση: Κατανόηση της διαταραχής από το άτομο και την οικογένεια

• Οικογενειακή θεραπεία: Στήριξη του περιβάλλοντος του ασθενούς

Ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις

• Εκπαίδευση κοινωνικών δεξιοτήτων

• Υποστήριξη στην εργασία

• Δομημένη καθημερινότητα

Βιβλιογραφία

• American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.

• National Institute of Mental Health. (2023). Schizophrenia.

• World Health Organization. (2023). Mental health and schizophrenia.

• Mayo Clinic. (2024). Schizophrenia.

• Kahn, R. S., et al. (2015). Schizophrenia. Nature Reviews Disease Primers.

"Είμαι 46 χρονών και ζω με σχιζοφρένεια εδώ και περίπου 12 χρόνια. Δεν ήταν κάτι που εμφανίστηκε ξαφνικά, όπως φαντάζεται ο κόσμος. Ξεκίνησε πολύ πιο ήπια… και για πολύ καιρό δεν καταλάβαινα τι μου συμβαίνει.

Στην αρχή, ένιωθα απλώς ότι κάτι δεν πάει καλά. Είχα άγχος, δυσκολευόμουν να συγκεντρωθώ στη δουλειά και άρχισα να απομακρύνομαι από φίλους. Μετά ήρθαν οι σκέψεις ότι οι άλλοι με κρίνουν ή μιλάνε για μένα. Δεν ήταν έντονο στην αρχή,  περισσότερο σαν μια μόνιμη υποψία.

Με τον καιρό, αυτό έγινε πιο έντονο. Θυμάμαι να αποφεύγω να πάω στο σούπερ μάρκετ γιατί ένιωθα ότι με κοιτάνε περίεργα. Κάποια στιγμή άρχισα να ακούω φωνές. Όχι συνέχεια, αλλά αρκετά για να με φοβίσουν. Εκεί ήταν που κατάλαβα ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει.

Πριν τη διάγνωση, πέρασα μια περίοδο που απλά “έκλεισα”. Δεν ήθελα να βγω από το σπίτι, δεν απαντούσα σε τηλέφωνα και σταμάτησα να δουλεύω. Οι γύρω μου δεν ήξεραν πώς να με βοηθήσουν, και εγώ δεν μπορούσα να εξηγήσω τι νιώθω.

Η διάγνωση ήρθε μετά από αρκετό καιρό. Στην αρχή με τρόμαξε πολύ. Είχα στο μυαλό μου μια πολύ διαφορετική εικόνα για τη σχιζοφρένεια. Στην πραγματικότητα όμως, η ζωή δεν σταματά, απλά αλλάζει.

Σήμερα η καθημερινότητά μου είναι πιο σταθερή. Παίρνω τη φαρμακευτική μου αγωγή και κάνω ψυχοθεραπεία. Υπάρχουν μέρες που είναι πιο δύσκολες, που οι σκέψεις γίνονται πιο έντονες ή που κουράζομαι πιο εύκολα. Αλλά δεν είναι όπως παλιά.

Έχω μάθει να αναγνωρίζω τα σημάδια. Αν αρχίσω να απομονώνομαι ή να νιώθω υπερβολική καχυποψία, ξέρω ότι πρέπει να ζητήσω βοήθεια. Έχω φτιάξει μια ρουτίνα, μικρά πράγματα, όπως μια βόλτα, καφές με μια φίλη, δουλειές στο σπίτι.

Το πιο δύσκολο κομμάτι δεν είναι πάντα τα συμπτώματα. Είναι το στίγμα. Το να πεις “έχω σχιζοφρένεια” και να δεις την αντίδραση του άλλου. Για αυτό για χρόνια δεν το έλεγα σε κανέναν.

Αλλά πλέον το βλέπω αλλιώς. Είναι μια πάθηση που μαθαίνεις να τη διαχειρίζεσαι. Δεν με ορίζει, αλλά είναι μέρος της ζωής μου. Και όσο τη φροντίζω, μπορώ να έχω μια καθημερινότητα που να μου ταιριάζει.”